چطور یک بنای ایرانی، معماری غرب را دگرگون کرد؟
دست و هنر: از کوشک ایرانی تا گلخانه های شیشه ای و مجلل امروزی اروپا مسیری طولانی پیموده شده است. این بناهای دل نشین که روزگاری پناهگاهی در مقابل غم روزگار بودند، چه طور به نمادی از شکوه و زیبایی بدل شد.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زینب آزاد:
بهار، با آمدنش، نه فقط طبیعت را به زندگی بازمی گرداند، بلکه نویدبخش رهایی از روزهای سرد و غم انگیز زمستان است. این فصل زیبا، همواره الهام بخش شاعران و اندیشمندان بوده و ایرانیان از دیرباز، بهار را مهلتی برای نزدیکی بیشتر به آغوش طبیعت می دیدند. اما روزگار، با فراز و نشیب هایش، گاه خوشی ها را کوتاه و گاهی دل ها را در هجران فرو می برد. با این وجود، در بین این چرخش های ایام، آن چه ماندگار می شود، نه فقط خاطره دیدن و شنیدن، بلکه خلاقیت و شکوفایی هنر آدمی است. سعدی مقابل الرحمه در غزلی می گوید:
برخیز که می رود زمستان
بگشای در سرای بستان
بنشین که بهار باز آمد
وی مونس غمگنان درمان
هر چند که روزگار ما را
با اینهمه بخت کرد یکسان
گه با من و گاه با دگر کس
گاهی ز وفا و گه ز هجران
شادیم به یادگار ماند
ای دوست بیا و می ده ارزان
در روزگاری که بهار در سرما یا پشت دیوارهای بلند قصرهای سلطنتی محدود می شد، ایرانیان چاره ای هوشمندانه یافتند: «کوشک». این بناهای دل نشین با گنبدها و طاق های باز، فضایی دل نشین در قلب باغ ها می آفریدند و به انسان اجازه می دادند تا در کنار نسیم و سبزه، لحظاتی از غم روزگار بیاسایند. اما این ایده، سفری اعجاب انگیز را شروع کرد؛ سفری که از معماری غنی ایران و عثمانی شروع شد، از کاخ های باشکوه استانبول گذشت، در خاطرات سفرنامه نویسان اروپایی نقش بست و سرانجام، به «گلخانه های» مجلل و شیشه ای پادشاهان اروپا راه پیدا کرد.
این گزارش، داستان این تحول را روایت می کند؛ از چگونگی ساخت «کوشک بغداد» در قصر توپقاپی(کاخ توپکاپی) و تأثیر آن بر معماری آن دوران، تا چگونگی الهام بخشی این سازه بر باغ ها و خیابان های اروپا در قرن ها بعد و تبدیل آن به سازه هایی که امروز به نام گلخانه می شناسیم. سفری که نشان میدهد چه طور یک ایده معماری، از شرق به غرب، مسیری طولانی را پیموده و در هر مرحله، شکلی نو به خود گرفته است.
کوشک چیست و از کجا آمده؟
آنچه امروز بعنوان خانه ییلاقی، سکوهای سرپوشیده در پارک ها یا میادین شهرها می شناسیم، اصولاً از واژه «کیوسک» و «کوشک ایرانی» گرفته شده است. کوشک فضایی است با یک گنبد و دیوارهای قوس دار و باز به اطراف. در دوره سلجوقی، این سازه به بنای اصلی مسجد افزوده شد و بعدها توسط سلاطین عثمانی بشکل خانه های ترکی درآمد. معروف ترین کوشک های قصر توپقاپی، کوشک سینیلی و کوشک بغداد هستند.
کوشک بغداد در ترکیه
در قصر توپقاپی ترکیه، کوشکی به نام «کوشک بغداد» وجود دارد. این بنا در سال ۱۰۴۹ هجری قمری به دستور سلطان مراد چهارم، بعد از فتح بغداد توسط او، ساخته شد. کوشک بغداد شامل یک سالن ملاقات است که سقف آن با پوششی پوشیده شده (نوع پوشش در متن اصلی مشخص نیست) و یک دودکش بلند دارد تا دود حاصل از آتش به بیرون هدایت شود.
این کاخ جذاب و سحرانگیز از زیباترین جاهای دیدنی ترکیه است که روی بلندترین نقطه کوهپایه ای ساخته شده که دریای مرمره دقیقا روبه روی آن قرار دارد. رفتن از فرودگاه آتاتورک استانبول به کاخ توپقاپی حدود ۵۰ دقیقه طول می کشد. جاذبه های گردشگری مهم دیگری مثل مسجد سلطان احمد، ایاصوفیه، آب انبار باسیلیکا هم نزدیک این کاخ ساخته شده اند.
به دلیل این که اطراف کاخ توپقاپی پر از باغ و محوطه های سرسبز است، فصل بهار از همه زمان های دیگر دیدنی تر است. و دقیقا به این علت در این فصل استانبول شلوغ تر و همه چیز گران تر می شود؛ پس اگر دوست دارید در زمان خلوت تر و با هزینه کمتری کاخ توپکاپی را ببینید، فصل های سرد سال بهترین گزینه هستند.
سبک معماری کاخ توپقاپی استانبول بشکل تودرتو است و شما برای دیدن بخش های مختلف آن باید از چهار حیاط رد شوید. پیشنهاد می کنم با ورود به این کاخ اول به به بالای سرتان نگاه کنید تا مسحور معماری و حکاکی های سقف آن شوید. اینجاست که آرزو می کنید کاش سقف اتاق شما هم به این شکل بود تا هر شب با خیره شدن به آن خوابتان ببرد.
یکی دیگر از جذابیت های کاخ توپقاپی استانبول تالاری است که در آن اشیای مذهبی مربوط به دوران پیامبر و مکه نگهداری می شوند. سلطان سلیم در آن زمان با سفر به نقاطی مثل قاهره، مدینه، مکه و بغداد این اشیای پرارزش را جمع آوری می کرد و به کاخش در استانبول انتقال می داد.
موضوع جالب توجه در رابطه با این تالار اینست که در تمام سالهای حکومت عثمانی داخل آن قرآن خوانده می شد؛ حالا هم در زمان باز بودن موزه صدای تلاوت قرآن را یک سره می شنوید.
کوشک سینیلی در سال ۸۷۸ هجری قمری به دستور سلطان محمد فاتح در قصر توپقاپی استانبول ساخته شد. این بنا دو طبقه داشت و روی آن گنبدی با اضلاع آزاد قرار گرفته بود که به باغ های قصر مشرف می شد.
کاخ توپقاپی استانبول چند سال پس از فتح قسطنطنیه و به دستور سلطان محمد دوم ساخته شد. وی در سال ۱۴۷۸ به این کاخ نقل مکان کرد و تا زمان مرگش در آن ماند. در طول امپراتوری ششصد ساله عثمانی، حدود سی سلطان از داخل همین کاخ به اداره امور کشور پرداختند و به وسعت و سبک معماری آن افزودند.
کاخ توپقاپی استانبول که مملو از عمارت ها و کاخ های باشکوه در استامبول است، نزدیک به چهار قرن منزل سلطان عثمانی بود و از حدود یک قرن پیش بعنوان موزه راه اندازی شد.
بنای ۵۰۰ ساله ای که نه فقط جهت معماری باشکوهش بلکه ارزش های فرهنگی و تاریخی انکارنشدنی واقعاً ارزش دیدن را دارد. این بنا نخستین کاخی است که در دوره عثمانی ساخته شده و یکی از میراث های جهانی یونسکو است. مهم ترین دلیل جذب گردشگران به اینجا اینست که بعنوان بزرگ ترین و قدیمی ترین کاخ جهان شناخته می شود.
کاخ توپقاپی استانبول همینطور اهمیت ویژه ای برای مسلمانان دارد؛ چون یادگاری هایی از پیامبر هم در این موزه نگهداری می شود. کاخ توپقاپی استانبول را سلطان محمد دوم از سال ۱۴۶۶ تا ۱۴۷۸ روی یک شبه جزیره کوچک ساخت. این بنا حدود چهار قرن تا زمان ساخته شدن کاخ دلما باغچه بعنوان مرکز سیاسی امپراتوری عثمانی شناخته می شد.
قصر توپقاپی استانبول در زمانی که ساخته شد، سرای جدید عامره نام گرفت. سلطان محمد دوم با هدف ایجاد تمایز بین این کاخ و کاخ قدیمی قسطنطنیه آنرا بعنوان کاخ جدید امپراتوری برگزید. با گذشت زمان و رسیدن قرن نوزدهم، اسم این کاخ به توپکاپی یا توپقاپی (به ترکی طوپقاپو) تغییر پیدا کرد.
انتقال ایده کوشک به اروپا
اروپاییان ایده ساخت کوشک را از شرق به اروپا بردند. پادشاه لهستان (استانیسلاوس لوران) علاقه زیادی به کوشک داشت و نمونه هایی از آنرا برای خود ساخت. در ابتدا از کوشک ها بعنوان مکان هایی برای صرف قهوه و نوشیدنی استفاده می شد. اما بعدها به جایگاه هایی برای نوازندگان و ایستگاههای اطلاع رسانی گردشگران تبدیل شدند و رونق بسیاری به باغ ها، پارک ها و خیابان های اصلی اروپا بخشیدند.
لیدی ماری ورتلی مونتاگو، همسر سفیر انگلیس در قسطنطنیه (استانبول امروزی)، در اول آوریل ۱۷۱۷ میلادی نامه ای به آنه تیس لس ویت نوشت. وی در این نامه از چیزی نوشت که امروزه آنرا به نام گلخانه یا اتاق های شیشه ای در باغ ها و کنار خانه ها می شناسیم.
تبدیل کوشک به گلخانه
خاندان های سلطنتی اروپا، ایده کوشک را تغییر شکل دادند و به گلخانه تبدیل کردند. نخستین گلخانه ها را هامفری رپتون برای پاویون سلطنتی در برایتون (انگلیس) ساخت. ساخت این گلخانه ها خیلی گران قیمت بود. در آن بناها، راهروهایی کوشک ها را به اصطبل ها متصل می کردند و این راهروها با شیشه پوشانده می شدند. همینطور این راهروها به نارنجستان، گلخانه، آشیانه پرندگان، گرمخانه و بخشی محصور برای پرورش قرقاول متصل بودند.
تمام طرح های خوب توسعه پیدا می کنند؛ ازاین رو کوشک نیز به آن چه ما حال بعنوان گلخانه یا همان اتاق های شیشه ای ساخته شده در باغ ها یا در کناره های خیلی از خانه های اروپایی می شناسیم، تغییر شکل داد. نخستین گلخانه ها را همفری زیتون برای پاویون سلطنتی در برایتون ساخت. ساخت آنها خیلی پرهزینه بود؛ در صورتیکه راهروها همینطور به نارنجستان، گلخانه آشیانه پرندگان و بخشی محصور شده جهت پرورش قرقاول و نیز گرمخانه متصل می شدند.
منطقه محصور برای پرورش قرقاول ریشه در جهان اسلام داشت و از کوشک های بالای بام کاخ های قلعه الله آباد در هندوستان اقتباس شده بود.
خلاصه اینکه این کاخ جذاب و سحرانگیز از زیباترین جاهای دیدنی ترکیه است که روی بلندترین نقطه کوهپایه ای تولید شده که دریای مرمره دقیقا روبه روی آن قرار دارد. و دقیقا بدین علت در این فصل استانبول شلوغ تر و همه چیز گران تر می شود؛ پس اگر دوست دارید در زمان خلوت تر و با هزینه کمتری کاخ توپکاپی را ببینید، فصل های سرد سال بهترین گزینه هستند. موضوع جالب توجه در ارتباط با این تالار این است که در تمام سالیان حکومت عثمانی داخل آن قرآن خوانده می شد؛ حالا هم در زمان باز بودن موزه صدای تلاوت قرآن را یک سره می شنوید.
این مطلب دست و هنر مورد پسنده؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب دست و هنر مرتبط
نظرات کاربران دست و هنر در مورد این مطلب