کتاب های صوتی در خدمت ترویج کتاب خوانی

دست و هنر: در دنیای امروز، کتاب های صوتی با استقبال مخاطبان روبه رو شدند؛ چون که خیلی از افراد تلاش می کنند از زمان های بلااستفاده خود بیشترین استفاده را بکنند و کتاب صوتی این امکان را فراهم می آورد.
به گزارش دست و هنر به نقل از مهر، امروزه با ظهور فناوری های جدید، شیوه تولید، انتشار و دریافت محتواهای رسانه ای تغییر پیدا کرده است. مخاطبان دیگر محدود به زمان و مکان مشخصی برای دسترسی به اطلاعات و محصولات فرهنگی نیستند و می توانند متناسب با نیاز و سبک زندگی خود، از زمینه های مختلف رسانه ای استفاده نمایند. در این بین، کتاب صوتی به عنوان یکی از شکل های رسانه نوین، جایگاه قابل توجهی در بین مخاطبان پیدا کرده است. کتاب صوتی که با عنوان هایی مانند کتاب گویا و کتاب شنیداری هم شناخته می شود، حاصل پیوند رسانه مکتوب با رسانه شنیداری است. در این شیوه، محتوای یک کتاب با صدای گوینده یا راوی در اختیار مخاطب قرار می گیرد و امکان بهره مندی از آثار ادبی، آموزشی و فرهنگی را از راه شنیدن فراهم می آورد.
یکی از مهم ترین خاصیت های این رسانه، سهولت استفاده از آنست. مخاطب می تواند در راه رفت وآمد، هنگام ورزش، انجام کارهای روزمره یا حتی قبل از خواب به کتاب موردعلاقه خود گوش دهد. همین خاصیت سبب شده اشخاصی که به سبب مشغله های روزانه فرصت برای مطالعه کتاب چاپی ندارند، بتوانند ارتباط بیشتری با دنیای کتاب پیدا کنند. از طرفی دیگر، کتاب صوتی می تواند گروه هایی را که علاقه چندانی به مطالعه متون نوشتاری ندارند هم به کتاب نزدیک کند. به این ترتیب، دامنه مخاطبان کتاب از اشخاصی که عادت به مطالعه دارند فراتر می رود و کسانی را هم در بر می گیرد که ترجیح می دهند محتوای فرهنگی را بصورت شنیدنی دریافت نمایند.
چرا کتاب صوتی طرفدار پیدا کرده است؟
محبوبیت کتاب صوتی را باید در تغییر سبک زندگی و نیاز مخاطبان به دسترسی سریع و آسان به محتوا دید. در دنیای امروز، خیلی از افراد تلاش می کنند از زمان های به ظاهر بلااستفاده خود بیشترین استفاده را بکنند. کتاب صوتی این امکان را فراهم می آورد که زمان انجام کارهای روزمره هم به مهلتی برای یادگیری و آشنایی با آثار ادبی تبدیل گردد.
گسترش اپلیکیشن ها و پلت فرم های کتاب خوانی هم در افزایش استقبال از این رسانه نقش مهمی داشته است. بطور مثال، برپایه گزارشات انتشار یافته از پلت فرم طاقچه، در سال ۱۴۰۰ تعداد کتاب های صوتی عرضه شده در این برنامه بالا رفته بود. همینطور گزارش سالانه فیدیبو در همان سال نشان می داد کاربران این پلت فرم زمان قابل توجهی را به شنیدن کتاب صوتی اختصاص می دهند. این گزارش، میانگین زمان شنیدن کتاب صوتی را برای هر کاربر حدود ۵۹۸ دقیقه و زمان مطالعه کتاب متنی را حدود ۳۶۳ دقیقه در طول سال اعلام نموده بود. این آمارها، هرچند در ارتباط با یک دوره مشخص هستند، اما نشان دهنده ظرفیت کتاب صوتی در جذب مخاطبان رسانه های دیجیتال هستند.
کتاب صوتی، مهلتی برای یادگیری و پر کردن اوقات فراغت
یکی دیگر از ظرفیتهای کتاب صوتی، استفاده از آن در پروسه یادگیری و آموزش است. دریافت اطلاعات از راه حس شنوایی برای خیلی از افراد آسان تر است. شنیدن سخنرانی ها، داستانها و محتوای آموزشی می تواند به درک بهتر برخی موضوعات کمک نماید و بخصوص برای اشخاصی که یادگیری شنیداری را ترجیح می دهند، مفید باشد. از طرف دیگر، کتاب صوتی می تواند اوقات فراغت را به مهلتی برای آشنایی با ادبیات، تاریخ، روان شناسی و دیگر حوزه های دانشی تبدیل کند. تنوع موضوعی این آثار هم سبب شده گروههای سنی و سلیقه های مختلف بتوانند محتوای موردعلاقه خودرا پیدا کنند.
در این میان، آثار داستانی، رمان، نمایشنامه، شعر، زندگی نامه، روان شناسی و کتاب های توسعه فردی همچون قالب هایی هستند که قابلیت بالایی برای عرضه در قالب صوتی دارند. همینطور کتاب های صوتی کودک و نوجوان می توانند در آشنایی خردسالان با داستان ها و تقویت علاقه آنان به ادبیات نقش داشته باشند.
با وجود تمام مزایای کتاب صوتی، نمی توان آنرا جایگزینی کامل برای کتاب چاپی دانست. هر یک از این دو قالب، خاصیت ها و ظرفیتهای خاص خودرا دارند و تجربه متفاوتی از مطالعه در اختیار مخاطب قرار می دهند. در کتاب چاپی، خواننده می تواند با سرعت دلخواه خود جلو برود، بخش های مهم را علامت گذاری کند، حاشیه نویسی داشته باشد و بارها به قسمت های موردنظر بازگردد. این خاصیت ها بخصوص در مطالعه متون تخصصی، آموزشی و تحلیلی اهمیت دارند.
در مقابل، در کتاب صوتی مخاطب با روایت و لحن گوینده همراه می شود و امکان دارد فرصت کمتری برای مکث، تأمل یا یادداشت برداری داشته باشد. البته امکان توقف و بازشنیدن بخش های مختلف وجود دارد، اما این تجربه با مطالعه مستقیم متن یکسان نیست. ازاین رو بهتر است کتاب صوتی و کتاب چاپی را نه رقیب یکدیگر، بلکه دو شیوه مکمل برای بسط ارتباط جامعه با کتاب بدانیم. هدف اصلی ترویج کتاب خوانی، افزایش دسترسی مردم به محتوا و ایجاد عادت مطالعه است؛ هدفی که می تواند از مسیرهای مختلف دنبال شود.
سرنوشت کتاب های مشروطه در «بی کتابی»
در میان کتاب های صوتی پخش شده، آثاری هم وجود دارند که خودِ کتاب و سرنوشت آنرا به موضوع اصلی روایت تبدیل کردند. رمان «بی کتابی» نوشته محمدرضا شرفی خبوشان، یکی از همین آثار است؛ روایتی تاریخی که در بستر حوادث دوران مشروطه شکل می گیرد و از خلال ماجراهای یک کتاب شناس، به اهمیت کتاب و جایگاه فرهنگ مکتوب در جامعه می پردازد.
داستان از زبان میرزا یعقوب عتیقه چی، کتاب شناس و دلال نسخه های خطی روایت می شود؛ مردی که زندگی اش با کتاب گره خورده و چنان شیفته نسخه های نفیس و کمیاب است که آنها را به عروس هایی تشبیه می کند که ناچار است از آنها دل بکند و به مشتریانش بسپارد. او از یک سو برای به دست آوردن نسخه های باارزش تلاش می کند و از طرف دیگر، از این که توان مالی نگهداری همه آنها را ندارد، حسرت می خورد. همین علاقه و دلبستگی، شخصیت میرزا یعقوب را به راوی تبدیل میکند که در تمام طول داستان، مخاطب را با دنیای کتاب ها، نسخه های خطی و سرنوشت آنها همراه می سازد.
اما «بی کتابی» تنها داستان عشق یک مرد به کتاب نیست. شرفی خبوشان با بازگشت به روزگار مشروطه، تصویری از جامعه ای عرضه می کند که در آن کتاب و اهل فرهنگ قدر و منزلت شایسته ای ندارند. میرزا یعقوب بارها از ناآگاهی و بی توجهی صاحبان قدرت به کتاب و میراث مکتوب گلایه می کند و حتی پیشرفت دیگر کشورها را در پیوند آنها با دانش و کتاب می بیند. وی در بخشی از داستان با لحنی تلخ می گوید: «کو دانایی؟ کو عشق به کتاب؟»؛ پرسشی که فراتر از فضای تاریخی رمان، مخاطب امروز را هم به تأمل در رابطه با جایگاه کتاب در جامعه دعوت می کند.
در بخش های مختلف داستان، ماجرای کتابخانه سلطنتی و رفتار اشخاصی که مسئولیت نگهداری از نسخه های باارزش را برعهده دارند، به یکی از محورهای انتقادی روایت تبدیل می شود. میرزا یعقوب از کسانی سخن می گوید که بدون شناخت و آگاهی از ارزش نسخه های خطی، بر جایگاه کتاب داری تکیه زده اند. در این بین، غارت و نابودی کتاب ها و نسخه های نفیس هم بارها در روایت تکرار می شود؛ گویی نویسنده از خلال سرگذشت این آثار، بی توجهی جامعه به میراث فرهنگی خودرا به تصویر می کشد.
این دغدغه در ماجرای مرموز کتابی به نام «جای نامه ماردوش» و حوادثی که در ایام به توپ بستن مجلس برای میرزا یعقوب اتفاق می افتد، پررنگ تر می شود. وی در جریان این ماجرا با لسان الدوله، کلیددار کتابخانه سلطنتی، درگیر می شود و به سبب پنهان کردن کتابی که تصور می شود گنج نامه ای رمزآلود است، مورد سوءظن و آزار قرار می گیرد. در این بخش، کتاب نه تنها موضوع حرص و طمع شخصیت ها، بلکه بهانه ای برای آشکار شدن مناسبات قدرت، ناآگاهی و فساد هم می شود.
یکی از بخش های قابل تأمل رمان، جایی است که میرزا یعقوب نابودی نسخه ها و بی حرمتی به کاغذ را به نفرین «قرطاس» پیوند می دهد؛ فرشته ای که در روایت از او به عنوان نگهبان کاغذ یاد می شود. راوی در بین آشوب و خشونت روزگار خود، به این نتیجه می رسد که شاید مصیبت های جامعه، همچون به توپ بستن مجلس و ویرانی ها، نتیجه بی حرمتی به کتاب و دانش باشد. این نگاه نمادین، یکی از مهم ترین لایه های معنایی داستان را شکل می دهد.
رمان «بی کتابی» با گره زدن حوادث تاریخی به دغدغه های امروز، مخاطب را به این پرسش می رساند که جامعه ای که قدر دانش، کتاب و میراث فرهنگی خودرا نداند، چه سرنوشتی خواهد داشت؟ شاید بنابراین است که روایت شرفی خبوشان را نمی توان صرفا داستانی در رابطه با گذشته دانست؛ گذشته ای که در این رمان زنده می شود تا مخاطب امروز هم نسبت خودرا با کتاب و فرهنگ مکتوب بازبینی کند.
نسخه صوتی این رمان با گویندگی محمد شعبان پور و انتشار از طرف نشر سماوا، این داستان تاریخی و پرجزئیات را در قالب رسانه ای شنیداری در اختیار مخاطبان قرار داده است. «بی کتابی» از این منظر، انتخابی قابل توجه برای دوست داران به ادبیات تاریخی و آثاری است که کتاب را نه فقط وسیله ای برای خواندن، بلکه بخشی از حافظه و هویت فرهنگی یک جامعه می دانند.
در نهایت، ترویج کتاب خوانی در دنیای امروز، نیازمند شناخت سلیقه ها و شیوه های جدید ارتباط مخاطبان با محتواست. کتاب صوتی یکی از ابزارهایی است که می تواند با استفاده از ظرفیت فناوری و رسانه های نوین، فاصله میان مخاطب و کتاب را کمتر کند. البته شنیدن کتاب لزوماً جایگزین خواندن آن نیست و هر دو شیوه می توانند در کنار یکدیگر به گسترش فرهنگ مطالعه کمک کنند. آن چه اهمیت دارد، ایجاد ارتباطی مستمر با کتاب و تبدیل آن به بخشی از زندگی روزمره است؛ ارتباطی که گاهی با ورق زدن یک صفحه شروع می شود و گاهی با فشردن دکمه پخش یک کتاب صوتی.
این مطلب دست و هنر مورد پسنده؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب دست و هنر مرتبط
نظرات کاربران دست و هنر در مورد این مطلب